Katalog

PIEŚNI O ŚLĄSKU to zbiór kompozycji wokalnych śląskiego mistrza, doskonale podkreślających szerokość jego horyzontów. Był wizjonerem, twórcą nowatorskim, ale nie stronił od inspiracji lokalnym folklorem („O Jasiowej Kasi”, „Katowicka ballada”, „Opolskie”, „Śląska ballada ludowa” na sopran solo i chór mieszany) czy muzyką sakralną („Litania Loretańska do Najświętszej Marii Panny”, „Miserere”), pisał utwory ujmujące prostotą i niezwykle złożone. Na płycie słyszymy je w wykonaniu Zespołu Śpiewaków Miasta Katowice Camerata Silesia, dyryguje Anna Szostak.

Płyta CONNECTIONS zawiera wybrane kompozycje Szalonka. Najstarsze – „Toccata polyphonica” na orkiestrę smyczkową z 1954 roku (a więc napisana jeszcze na studiach) i „Wyznania”. „Tryptyk” do słów Kazimiery Iłłakowiczówny na głos recytujący, chór mieszany i orkiestrę kameralną, utwór z 1959 roku, który umożliwił katowickiemu artyście zaistnienie w międzynarodowym obiegu – sąsiadują tu z najpóźniejszymi, na przykład „L’Hautbois mon amour” (1999), który jest Szalonka wyznaniem miłości do oboju, a dla solisty (tu: Maksymilian Lipień, pierwszy oboista NOSPR) nie lada wyzwaniem.

Po raz pierwszy w komplecie, na dwóch płytach, wszystkie pieśni Zygmunta Mycielskiego (1907–1987) – pisarza, publicysty, redaktora naczelnego „Ruchu Muzycznego” w latach 60., intelektualisty zaangażowanego w działalność społeczną i polityczną (za co spotkały go restrykcje ze strony władz PRL). Ale także, o czym nie zawsze pamiętamy, kompozytora. Muzyki uczył się najpierw w Krakowie, następnie za namową Karola Szymanowskiego w Paryżu – u Paula Dukasa i Nadii Boulanger, z którą połączyła go wieloletnia przyjaźń. Sam autor datował swoje poważne kompozycje od końca lat 30., ale już wcześniej pisał, między innymi pieśni.

Historia muzyki pełna jest paradoksów. Weźmy takie pianino Rhodesa – powstało na zamówienie amerykańskiej armii, bo orkiestry wojskowe potrzebowały instrumentu łatwego w transporcie. Ale już jego brzmienie dotarło do szerokiej publiczności za sprawą grupy The Doors, a więc symbolu rockowego pacyfizmu.

Wybitny kompozytor i pianista Zygmunt Krauze twierdzi co prawda, że w swoim artystycznym życiu uciekał przed Chopinem, ale kiedy już zrozumiał, że to niemożliwe, nie klęka przed narodową świętością, lecz mierzy się z tą spuścizną na własnych warunkach.

Czy muzyce potrzebny jest parytet? Zapewne nie, broni się sama. Ale przecież warto dostrzec i podkreślić artystyczne przewagi znakomitych kompozytorek współczesnych i ich wybitnych poprzedniczek – kobiety w polskiej muzyce to głos równie osobny, co wyrazisty. Album jest owocem współpracy z Instytutem Adama Mickiewicza, a konkretnie programu Polskie Heroiny Dźwięku, prowadzonego przez IAM w ramach szerszej akcji Polska Music.

Dzwony to odwieczny element polskiej audiosfery. „Na Anioł Pański biją dzwony…” – pisał Kazimierz Przerwa-Tetmajer o dźwiękach, które są tak samo naturalnym elementem krajobrazu, jak kryte strzechą dachy, wiejskie cmentarze, rzeki i lasy. Mimo to carillon – zestaw minimum 23 dzwonów wieżowych, na których gra się za pomocą specjalnej klawiatury – wydaje się instrumentem egzotycznym, o nierozpoznanym potencjale.

Powtarzamy od lat: Gdańsk stoi carillonami, czyli zestawami dzwonów, obsługiwanymi przez klawiaturę. Ten największy znajduje się na wieży kościoła św. Katarzyny, mniejszy w Ratuszu Głównego Miasta. Jest także carillon mobilny, który, zgodnie z nazwą, może się przemieszczać. Od kilku lat Miasto Gdańsk i Muzeum Gdańska zamawiają nowe utwory na te instrumenty. We wrześniu odbywają się premierowe wykonania, a dzięki PWM-owi kompozycje są wydawane i nagrywane. W 2021 roku na płycie ANAKLASIS ukazały się pierwsze zamówienia („Contemporary Carillon” nominowany do statuetki Fryderyka), teraz otrzymujemy kolejne, pisane w latach 2022–2024.